Dicle Üniversitesi (D.Ü) Çocuk Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Ahmet Yaramış, otistik çocukların geriye dönük video görüntüleri incelendiğinde otizmde görülen davranış ve hareket şekillerinin tespit edilebildiğini söyledi.

Prof. Dr. Yaramış, hastalığın genetik kökenli olabildiği gibi çevresel faktörlerden ve etkilerden kaynaklı reaktif bağlanma bozukluğunun da otizme yatkınlık gösteren belirtiler taşıdığını kaydetti.

Bölgede otizm vakalarının tahminlerin üstünde olduğunu, akraba evliliklerinin beraberinde getirdiği bazı genetik hastalıklar veya metabolik hastalıklara bağlı kandaki kimyasal bozukluklarda da otistik bulgular gözlediklerini ifade eden Prof. Dr. Yaramış, Türkiye’de otizm tanısının çok geç yaşlarda koyulduğunu vurgulayarak, özellikle ilk kez anne ve baba olan ebeveynlerin çocuklarındaki otizme yakın bulguları fark edemediğini bildirdi.

Tanısı konulan çocukların aileleriyle yaptıkları birebir görüşmelerde, bebekliğin ilk dönemine dair otizme eğilim gösteren bulgular tespit ettiklerini dile getiren Yaramış, sözlerine şöyle devam etti:

’’Otistik çocukların geriye dönük video görüntüleri incelendiğinde, otizmde görülen davranış ve hareket şekilleri tespit edilebiliyor. Bebeklerin otizme ait iki tip davranış biçimi gösterdikleri gözlenmiştir. Birinci grupta huzursuz ve sürekli ağlayan bebekler, ikinci grupta ise tam tersi, son derece sakin ve uslu bebeklerin olduğu gözlenmiştir. Altlarını ıslattıkları veya acıktıkları halde ağlamamaları, çevreye ilgisizlikleri dikkatli anne ve babaları endişelendirebilmektedir.

Video görüntüler incelendiğinde çocukların kameraya çok bakmadıkları, göz teması kurmadıkları, gülümsemedikleri, kendi başlarına kalmak istedikleri, dış dünyadan koptukları, anne kucağında huzursuz oldukları ve bu nedenle çoğu zaman annenin çocuğunu kucağından bırakmak zorunda kaldığı yönünde davranış şekilleri tespit edilmiştir. Erken tanı son derece önemli olmakla birlikte örneğin 5 aylık bir bebeğe bu bulgulara göre ’otistiktir’ diyemiyoruz. Tanı için en azından iki-üç yıl geçmesi gerekiyor. Ancak böyle bir şüphe halinde bebeği yakın takibe alıyoruz.’’

ÇOK SAKİN VEYA ÇOK HIRÇIN BEBEKLERE DİKKAT

Prof. Dr. Yaramış, erken bebeklik döneminde çocukların ya çok sakin yada agresif ve huzursuz olabildiğine dikkati çekerek, bu çocukların aileleriyle göz teması kurmadığını, dış çevreden de soyut bir yaşam sürdüğünü belirtti.

Bebeklerin her döneminde kendine özgü bir gelişim gösterdiğini kaydeden Yaramış, 3 aylık bir bebeğin başını kaldırabildiğini, bazı sesler çıkartabildiğini, kendi kendine gülebildiğini, altını ıslattığı zaman huzursuz olabildiğini, acıktığı zaman ağladığını dile getirerek, 6 aylık bir bebeğin ise sosyal iletişiminin daha da arttığını, karşısındaki kişiye tepki verebildiğini anlattı.

Normalde bir çocuğun kucağa alındığında sustuğunu, altı ıslandığında veya aç olduğunda ağladığını hatırlatan Prof. Dr. Yaramış, dikkatli bir annenin bu davranış geriliğini erken sezinleyebildiğini ve ilerleyen dönemlerde de bulguların 4 aşamada kendini gösterdiğini vurgulayarak, şöyle dedi:

’’İlk olarak gelişimleri çok geridir. Konuşamazlar. İkinci olarak sosyal açıdan da geridirler. Sosyal iletişime geçemezler. Üçüncü olarak anormal bazı hareketlerde bulunurlar. Kollarıyla kanat çırpma, kendi etrafında dönme, çamaşır makinesinin karşısına oturup onu saatlerce takip etme, sürekli kapı açıp kapatma gibi. Dördüncü olarak da tümünde olmasa da zeka açısından daha geridirler. Otistik çocuklar bize genelde 3 yada 4 yaşından sonra başvuruyorlar. Geç kalındığı için tedaviye de direnç gelişiyor. İkincil otistik bulgulara sahip çocuklar eğitimle düzeliyorlar. Bu eğilimi gösteren çocuklar eğitimle zamanında okula başlayacak hale gelebilmektedirler.’’.

-’’2 YAŞINDAN ÖNCE ÇOCUKLARA TELEVİZYON İZLETTİRMEYİN’’-

Bebeğin her gelişim safhasında ailenin ciddi rol oynadığını, çocuklara 2 yaşından önce televizyon izlettirilmemesi gerektiğini belirten Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. Yaramış, ’’televizyon izleyen her çocuk otistik olur’’ şeklinde kesin bir yargının bulunmadığını ancak 2 yaşın altındaki yatkın çocukların çocukların risk grubunda olduğunu belirtti.

Prof. Dr. Yaramış, reklamlar ve kliplerin bu yaş grubu çocuklarda sakıncalı olduğuna dikkati çekerek, ’’Toplumda ’bakıcı sendromu’ olarak da bilinen evdeki bakıcıların sürekli televizyon izlettirmesinin çocukların sağlığı açısından son derece yanlıştır. İki yaşından önce çocuklarınıza mümkünse televizyon izlettirmeyin’’ dedi.

Ailelerin çocuklarında, otizme yatkınlık veya otizm bulguları bulunduğu gerçeği ile yüzleştiğinde şok geçirdiklerini, yaşadıkları psikolojik gerginlikle boşanmayı düşünen çiftlere dahi rastladıklarını bildiren Yaramış, ’’Ebevyn öncelikle otizmin ne olduğunu bilmiyor. Araştırıp öğrendiklerinde şaşkınlık içinde bize geliyorlar. Otizmin tedavisi biraz sıkıntılı. Sebat ve sabır isteyen uzun bir süreç’’ diyerek, ailelerin çocuklarına faydalı olabilmeleri için önce birbirlerine destek olması gerektiğini ifade etti.

-BEBEKLERİN GELENEKSEL YÖNTEMLERLE YETİŞTİRİLMESİ-

Prof. Dr. Ahmet Yaramış, kliniğe gelen ailelere çocuklarıyla bebek de olsa sık sık konuşmalarını, göz teması kurmalarını, renkli giysiler giyerek bebeğin dikkatini toplamalarını önerdiklerini belirtti.

Bebeklerin daha sık kucağa alınıp sevgi gösterilmesi gerektiği tavsiyesinde bulunan Yaramış, ’’Çocukların kendi başına kaldığında bir şeyi saatlerce izlemesine izin vermeyin. Dikkatini hemen başka yöne çevirin. Otistik çocukların kesinlikle insanlarla temas etmesi gerekiyor. Ailelere en önemli tavsiyemiz çocuklarını kalabalık aile ortamında iletişime açık bir şekilde geleneksel yöntemlerle yetiştirmeleridir’’ dedi.

-TÜRKİYE’DE HER 150 ÇOCUKTAN 1’İ OTİZMLİ-

Diyarbakır Otizmle Mücadele Derneği (DOMDER) Kurucu Başkanı Mine Onur ise Türkiye’de 450 bin otizmli çocuk bulunduğunu hatırlatarak, bu veriler ışığında her 150 çocuktan 1’inin otizmli olduğunu söyledi.

Kendisinin de otizmli bir çocuğu bulunduğunu ifade eden Onur, oğlu Arda’nın (10) otizmli olduğunu 2 yaşında fark ettiklerini belirtti.

Bir gazetede otizmle ilgili yayınlanan haber üzerine oğlunun davranışlarını yakın takibe aldığını, oğlunda da benzer bulguları gözlemlediğini kaydeden Onur, şöyle devam etti:

’’Oğluma Marmara Üniversitesi’nde gelişim bozukluğu tanısı koyuldu. Buna klip ve reklamları izlemenin neden olduğu belirtildi. 6 ay sonra oğlum reflekslerini kaybetti. Bardak tutamaz hale gelmişti. Kaz veya ördek gibi paytak paytak yürüyordu. Doktorlar 6 ay süresince evde oğlumla ilgilenmemi istedi. 6 ay boyunca müziği ve televizyonu kapattık. 6. ayın sonunda oğlum bardak tutabildi. Masajlarla bisiklet sürdürerek el ve ayak refleksini geliştirdik. Bize, ’Oğlunuza otizm teşhisi konuldu. Artık özel eğitim alabilir’ denildi. En büyük üzüntüm 6 ay boyunca neden eğitim verilmediğidir. Oğlum şu anda 10 yaşında. İlk 6 ayda eğitim alsaydı durumu daha iyi olabilirdi. Tedaviye geç kalındığını düşünüyorum. Otizm konusunda yeterli bilinç oluşmadığı için otizmin tespitinde geç kalınıyor.’’

-’’OTİZM KÖYÜ KURMAK İSTİYORUZ’’-

Mine Onur, otizmli çocukların sağlıklı yaşıtlarına göre gelişimlerinin 7-8 yıl geri olduğunu ifade ederek, toplumun bu konuda yeterince bilinçlenmediğini ve otistik çocuklara ’’deli gözüyle’’ bakıldığını anlatarak, bazı velilerin otistik çocukların kendi çocuklarıyla aynı okulda eğitim almasını bile istemediğini söyledi.

Hedeflerinin bölgedeki çocukların da batı illerindeki çocuklar gibi Otistik Çocuklar Eğitim Merkezi’nde (OÇEM) eğitim almalarını sağlamak olduğunu ifade eden Onur, ’’OÇEM veya Otizm Köyü kurmak istiyoruz. Bu konuda çeşitli girişimlerimiz oldu’’ dedi.

Kavaklıbağ köyünde yaşayan 4 çocuk babası Aydın Kurt da (32) oğlu Akif’in (7) 2 yaşından sonra saldırgan tavırlar gösterdiğini, doktorların oğluna otistik teşhisi koyduğunu söyledi.

Yaklaşık 4 yıldan bu yana Akif’i kendi imkanları ile rehabilitasyona götürdüğünü anlatan Kurt, ’’Oğlum kardeşlerine, eşyalarına, hatta annesine bile zarar verecek şekilde saldırgan tavırlar gösteriyor. Hayvan seslerinden huylanıp bize saldırıyor. Köyde yaşadığımız için rehabilitasyona götürürken servis sıkıntısı yaşıyoruz. Mecburen kendi imkanlarımla şehre getiriyorum. Okullarda bu çocuklara eğitim verecek özel eğitim uzmanı yok. Tek isteğimiz Diyarbakır’da OÇEM kurulması’’ diye konuştu.

Çocukluk çağı hastalıkları arasında önemli yeri bulunan geniz eti ve bademcik sorunlarına, 3 yaştan itibaren, özellikle de okul çocuklarında sık rastlanıyor. Çocuğu erken okul döneminde olan annelerin çoğunun en büyük korkularından biri geniz eti ve bademciğe bağlı sağlık sorunları. Dur durak bilmeyen bu sorunlar bazen çocukların okul başarısını etkiliyor bazen de farklı hastalıklara davetiye çıkarıyor. Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitimve Araştırma Hastanesi KBB Klinik Şefi Doç. Dr. Fatma Tülin Kayhan, geniz etinin büyük olmasının, bir kronik enfeksiyon kaynağı haline gelerek; burun tıkanıklığı, sık sık tekrarlayan nezle, grip, sinüzit, geniz akıntısı ve orta kulak iltihabı gibi hastalıklara neden olduğunu söylüyor.

HORLAMA VE AĞIZ KOKUSUNA YOL AÇAR

Bademciklerin aşırı büyük olması ise horlama, ağız açık uyuma, uyku apnesi ve öksürük gibi tıkayıcı şikâyetlere işaret ediyor. Bademciklerin enfeksiyon kaynağı haline gelmesiyle; tekrarlayan bademcik enfeksiyonu, ağız kokusu, gelişme geriliği ve kronik enfeksiyon gibi şikâyetler oluşuyor. Ancak tüm bu sorunların sadece geniz etinin ve bademciğin normalden büyük olmasına bağlı olmadığının bilinmesi gerekiyor. Doç. Dr. Kayhan, “Bademcik veya geniz etinin tıkayıcı şikâyetlere neden olacak büyüklüğe ulaşmasını ve enfeksiyon kaynağı haline gelmesini önlemek gerekir” diyor. Gelişmiş ülkelerde geniz eti ve bademcik ameliyatlarının sıklığının azaldığını, gelişmekte olan ülkelerde ise arttığını söyleyen Kayhan, şöyle devam ediyor:

ORTA KULAK İLTİHABINA NEDEN OLABİLİR

“Tedavi edilmeyen geniz eti ve bademcik problemi, çocukların kronik orta kulak iltihapları, sinüzit ve nezle gibi hastalıklara yakalanma riskini artırıyor. Geniz eti ve bademcik problemi olan çocukların, enfeksiyon kapma risklerinin normalden fazla olması nedeniyle, toplu yaşanılan yerlerden ve hasta çocuklarla yakın temastan kaçınmaları gerekiyor. Kronik rahatsızlığı olan çocukların; uykusuzluk, üşütme, soğuk yiyip içme gibi durumlardan korunmaları da hastalık riskini düşürüyor. Bu durum, kronikleşmiş hastalardamikrop bademciklere yerleşik olduğu için bağışıklık sistemi zayıfladığında hastalığın alevlenmesinden kaynaklanıyor.”

MÜDAHALEDE GEÇ KALMAYIN

BADEMCİK ve geniz eti hastalıklarının tedavisinde geç kalmamak gerekiyor. Bu hastalıklar tedavi edilmediğinde geniz akıntılarına bağlı bronşit, böbrek iltihapları, kalp romatizması, kalıcı işitme kaybına giden orta kulak iltihapları, kronik sinüzitler ve gelişme geriliği gibi hastalıklar ortaya çıkabiliyor.

Ceyda Erenoğlu- Gazete Habertürk

Anksiyete bozukluğu hem çocukları hem de ergenlik dönemindeki gençleri zehinsel, duygusal ve davranışsal olarak etkileyen bir rahatsızlıktır. Çocuklukta görülen anksiyete bozuklukları genellikle kız çocuklarını erkek çocuklarına oranla daha fazla etkiler. Aksiyete bozukluğunun ardından çocuk ve gençlerde depresyon belirtileri oluşmaya başlar.

Anksiyete bozukluğu olan çocuklar kendilerini korkmuş ve aşırı endişeli hissettikleri için normal bir şekilde davranamazlar. Bazı durumlarda bu bozukluk çocuğu ömür boyu etkileyebilir ve günlük hayatını üzerinde olumsuz etkiler bırakabilir. Çocuklarda gözlemlenen anksiyete bozukluğunun birçok çeşidi mevcuttur.

Çocuklarda anksiyete bozukluğu basit adaptasyon sorunlarından daha ileri seviyedeki panik bozukluklarına kadar farklı seviyelerde seyredebilir. Çocuklarda oluşan anksiyete bozukluğu erken teşhis edilip tedavi edilmezse çocuğun öz güvenini olumsuz etkileyerek eğitim hayatında aksaklıkların oluşmasına neden olur.

Çocuklarda gözlemlenen anksiyete bozuklukları genel anksiyete sorunu, panik bozukluğu, obsesif-kompulsif bozukluk, akut stres bozukluğu ve post travmatik bozukluk şekilde ortaya çıkabilir. Anksiyete bozukluğunun bazı türleri sosyal fobi ve bazı özel fobileri içerebilir.

Anksiyete kişide oluşan korku, depresyon, öz güven eksikliği, konsantrasyon bozukluğu sorunudur. Rahatsızlık kan basıncının yükselmesine neden olarak kusma, mide bulantısı, ishal, güçsüzlük ve nefes darlığı gibi bazı fiziksel belirtilerin de ortaya çıkmasına neden olabilir.

Febril nöbeti genç çocuklarda gözlemlenen ve yüksek ateşin neden olduğu bir havaledir. Nöbet birkaç dakika kadar sürse de bu durum anne ve babablar için oldukça endişe verici olabilir.

Nöbetler göründüğü kadar tehlikeli bir durum değildir. Yüksek ateşle ortaya çıkan nöbetler genellikle zararsızdır ve uzun süreli bir sağlık sorununun belirtileri değildir. Rahatsızlığın belirtileri hastalığın şiddetine göre değişiklik gösterir. Çocuklarda febril nöbetinin belirtileri yüksek ateş, bilinç kaybı, el ve bacaklarda istem dışı hareketler, nefes almada sorun ve gözlerde istem dışı hareketler olarak ortaya çıkabilir.

Birçok febril nöbeti genellikle birden artan yüksek ateşe bağlı olarak ortaya çıkar. Atakları tetikleyen yüksek ateş viral veya bakteriyel enfeksiyonlara bağlı olarak oluşabilir. Hastalığın teşhisi için genellikle önce doktor tarafından fiziksel inceleme yapılır ve ardından kan ve idrar testleri uygulanır.

Nöbet sırasında çocuğun ateşini düşürmeniz gerekmez. Ayrıca bu sırada çocuğa ilaç vermeyi de denemeyin. Çocuğunuzu düz bir yere yatırarak beklemek nöbet sırasında yapılabilecek en doğru şeydir. Nöbetler genellikle bir iki dakika içerisinde geçer. Eğer nöbet beş dakikadan fazla sürerse mutlaka tıbbi yardım isteyin.

Çocukluk döneminde birçok kişi bit problemi ile karşılaşmıştır. Çocuklarda daha sık görülen bu sorun aslında birçok yetişkini de etkileyebilmektedir. Saçta bit oluşumu çocuğun pis ve bakımlı olmadığı anlamına gelmemektedir.

Bitler insan saçında yaşayan kahverengimsi ufak böceklerdir. 6 bacakları bulunan bu hayvanlar genellikle çocukların saçlarında daha fazla gözlemlenir. Saç derisindeki kanı emerek beslenen bitler genellikle saçta kaşıntı sorununun oluşmasına neden olur.

Bitler insandan insana kolayca atlayabilir. Çocuklar özellikle okul ortamında birçok kişi ile bir arara oldukları için bu sorun ile daha fazla karşılaşırlar. Bitler insan saçı dışında uzun süre yarayamazlar. Bu nedenle saçından bit problemi bulunan bir kişinin havlusundan veya çamaşırlarından bitin başka bir kişiye bulaşması pek mümkün değildir.

Eğer çocuğunuzun saçından bit problemi ile karşı karşıya kalırsanız bu sorunu derhal çözmeniz gerekmektedir. Saçlarda oluşan bitleri normal şampuanlarla temizlemek mümkün değildir. Çok çabuk çoğaldıkları için önemli olan bitlerin çoğalmasına izin vermeden çocuğunuzun saçlarını temizlemektir. Bit sorununu çözmek için sıkı taraklar ve bazı bit şampunalarını kullanabilirsiniz.

Çocuklarda obezite sıklığı gittikçe artmaktadır. Bu konuda etken olarak birçok şey sıralanabilir. En önemlisi de aile içinde edinilen beslenme alışkanlıklarıdır. Beslenme ve Diyet Uzmanı Elif Yıldırım Karacanoğlu; anne, baba ve kardeşlerin çocuklar için en iyi model olduğunu belirtiyor. Yemek yeme alışkanlıklarının aile içinde kazanıldığını dile getiren Karacanoğlu, çocuklarda anne ve babasının sevdiği besinlere karşı istek oluşurken, sevmediklerine de tepki gösteriyorlar. Bu nedenle ebeveynin beslenme davranışları çok önemlidir. Bir yandan dengeli beslenmeye çalışırken, bir yandan da mutlu bir aile sofrası kurmak, birlikte yemek yemeyi atlamamanın büyük önem taşıdığını belirtiyor.

Anne baba için çocuğun çok yemek yemesi her zaman en önemli ölçüt olmuştur. Ancak bir çocuk her dönem farklı miktarlarda yemek yer. Çünkü her dönem farklı büyüme hızı gösterirler.

Çocuklarda şişmanlığa neden olan etkenler;
Hormonal bozukluklar, kilo alımına neden olabilir. Ancak çok nadir olarak rastlanır.
Kalıtım, çocuklarda şişmanlığın önemli bir sebebidir. Ailesinde şişman olan çocuklar, aile içinde şişman olmayanlara göre 3 kat daha fazla şişmanlık riski taşımaktadır.
Bebeklik döneminde anne sütü alan çocuklarda şişmanlık, mama ile beslenenlere göre daha az görülmektedir.
Aile içinde olumsuz ilişkiler, arkadaş edinememe, bilgisayar başında fazla zaman geçirme, psikolojik etmenler şişmanlığın oluşumuna zemin hazırlamaktadır.
Çocuğun yaşam biçimi, oyun oynaması, spor yapması, kilo alımını etkileyen faktörlerdendir.
Kötü beslenme, çocuğun şekerli içecekler, meyve suları tüketmesi, sürekli atıştırması, fast food tüketimi kilo alımını hızlandıracaktır.

Çocuklarda obezite tedavisi
Hızlı kilo kaybı ve çok düşük kalorili diyetler çocuklar için uygun olmadığını belirten Hisar İntercontinantel Hospital Beslenme ve Diyet Uzmanı Elif Yıldırım Karacanoğlu; önemli olan çocuğun sağlıklı beslenmesi ve zaman içinde kilo vermesidir. Çocuk kilo verirken, bir yandan da doğru beslenme alışkanlıkları kazanması ve bunları yaşam tarzı haline dönüştürmesinin gerekliliğine değindi.
Genel tedavi ilkeleri şöyledir,

Şişman çocuğa yaşa ve boya göre, alması gereken kadar enerji diyetle sağlanmalıdır. Alması gereken enerjiden herhangi bir kısıtlama yapılmamalıdır.
Çocuğun ve ailenin yaşam biçimi, alışkanlıkları göz önüne alınmalıdır.
Çocuğun tek başına diyet yapması beklenemez. Bütün aile bu programa ayak uydurmalıdır.
Kötü beslenme alışkanlıkları düzeltilmeli ve günlük alınması gereken besinler, öğünlere bölünmelidir.
Çocuk uzun süre aç bırakılmamalıdır. Bu daha sonra ki öğünde çok yemesine neden olacaktır.
Yüksek enerjili besinler (şeker, şekerli besinler, kuruyemişler, çikolata, börek, çörek) beslenme programından çıkarılmalıdır.
Diyetin içeriğinde doygunluk sağlayacak, lifli besinler artırılmalıdır. Meyveler, sebzeler, yağsız salatalar gibi.
Çocuğun su içmesi sağlanmalı. Bunun için bütün ailenin su içmesi örnek teşkil edecektir.
Beslenme programına ek olarak yürüme, bisiklete binme, yüzme, basketbol gibi düzenli egzersiz yapması gibi gün içinde daha hareketli olması sağlanmalıdır.
Çocuğun ailesi, varsa bakıcısı da bu konuda eğitilmelidir.
Bebeklikten itibaren beslenmesinde çocuğa iyi alışkanlıklar kazandırılmaya çalışılmalı. Çocuğu oyalamak için yiyecekler kullanılmamalı. Bu durum büyüdüğünde konsantrasyon gerektiren her aşamada, atıştırmalık yiyecekler aramasına neden olacaktır.